Beschrijving

De Alpenwatersalamander (Ichtyosaura alpestris) is herkenbaar aan zijn fel oranje ongevlekte buik. De mannetjes zijn in het voorjaar donkerblauw met een zwart-wit geblokte rugkam en een band van zwarte stippen op de flanken. De vrouwtjes hebben een meer blauwgrijs tot grijsgroene kleur en lijken vaak gemarmerd. 

Buiten het voortplantingseizoen verblijven de dieren op land, zijn beide geslachten iets donkerder van kleur en is de zwart-wit geblokte rugkam bij de mannetjes niet meer of maar zeer vaag zichtbaar. Alpenwatersalamanders kunnen tot ongeveer 12 cm groot worden. De larven van de Alpenwatersalamander hebben een relatief stompe staart en zijn vaak donker (gevlekt; kleine vlekjes). 

Verspreiding en leefwijze

De Alpenwatersalamander komt van nature in Nederland in het zuiden en oosten voor, vaak in de buurt van bos en/of houtwallen. Hij heeft een voorkeur voor zandige leemgronden, waar hij voorkomt in beboste gebieden (loofbos) of kleinschalige landschappen met heggen en struwelen. De laatste decennia wordt de soort ook veel in midden-Nederland aangetroffen (Veluwe en Utrechtse Heuvelrug), hij duikt ook vaak op in West-Nederland. Dit is een resultaat van uitzettingen van de populaire soort, met name in tuinvijvers.  

De Alpenwatersalamander is niet kieskeurig i.v.m. zijn voortplantingsbiotoop. In het voorjaar is hij in allerlei typen water te vinden, zolang het niet snel stromend of rijk aan vis is. Alpenwatersalamanders overwinteren op het land. (Er zijn ook waarnemingen van kleine aantallen dieren, die de hele winter in het water verblijven.) In februari trekken ze naar het water.

De dieren baltsen in de periode april - eind mei. De eieren worden, net als bij andere watersalamanders, op de blaadjes van waterplanten afgezet. Als deze ontbreken, wat bij sterk beschaduwde bospoelen vaak het geval is, vormen de bladeren op de bodem een alternatief. De eieren zijn van de andere watersalamanders te onderscheiden door hun grijze kleur. Dit is vooral als ze vers zijn duidelijk te zien.

BESCHERMING

De Alpenwatersalamander heeft de status 'thans niet bedreigd' op de Rode Lijst (Staatscourant, 2009 cf. van Delft et al., 2007) en is opgenomen in tabel 2 van de Flora- en faunawet. De Alpenwatersalamander heeft geen bijzondere beschermingsstatus in de Europese regelgeving.

METHODE VAN MONITOREN
  • avondtellingen van volwassen dieren in het voortplantings-water (maart t/m mei)
  • zoeken naar larven (juni t/m augustus)bemonsteren met schepnet